ದುಬೈ, ಮಾ.1- ಇಸ್ರೇಲ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಇರಾನಿನ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನಾಯಕ ಅಯತೊಲ್ಲಾ ಅಲಿ ಖಮೇನಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ ಬಳಿಕ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೆದ್ದಿವೆ.
ಇರಾನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಖಮೇನಿ ಒಬ್ಬರು. ಇರಾನಿನ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ, ತಜ್ಞರ ಸಭೆ ಎಂಬ ಕ್ಲೆರಿಕಲ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕರ ಸಮಿತಿಯು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಬೇಗ ಹೊಸ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನಾಯಕನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ದೇಶವನ್ನು ಆಳಲು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಜ್ಞರ ಸಭೆಯು ಹೊಸ ನಾಯಕನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವವರೆಗೆ, ಮಂಡಳಿಯು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನಾಯಕತ್ವದ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಈಗ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಪರಿಷತ್ ಇರಾನ್ನ ಹಾಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ದೇಶದ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಇರಾನ್ನ ಎಕ್್ಸಪೆಡಿಯೆನ್ಸಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಗಾರ್ಡಿಯನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಸಮಿತಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನಾಯಕನಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನೊಂದಿಗಿನ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಇರಾನ್ನ ಸುಧಾರಣಾವಾದಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮಸೌದ್ ಪೆಜೆಶ್ಕಿಯಾನ್ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಾ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಘೋಲಮ್ಹೊಸೇನ್ ಮೊಹ್ಸೆನಿ ಎಜೆಯ್ ಈ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.
ತಜ್ಞರ ಸಭೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ 88 ಸದಸ್ಯರ ಸಮಿತಿಯು ಸುಪ್ರೀಂ ನಾಯಕನನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮಿತಿಯು ಒಬ್ಬರನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಲೂಬಹುದು. ಆದರೆ ಆ ರೀತಿ ಯಾವತ್ತೂ ಆಗಿಲ್ಲ.
ಸುಪ್ರೀಂ ನಾಯಕರು ಹಿರಿಯ ಶಿಯಾ ಧರ್ಮಗುರು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿರಬೇಕು. ಸಮಿತಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶಿಯಾ ಧರ್ಮಗುರುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವರು ಪ್ರತಿ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಉಮೇದುವಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಇರಾನ್ನ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕಾವಲುಗಾರ ಗಾರ್ಡಿಯನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತದೆ.
ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಇರಾನ್ನಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ತಜ್ಞರ ಸಭೆಯು ಭಿನ್ನವಾಗಿಲ್ಲ. ಗಾರ್ಡಿಯನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್, ಮಾಜಿ ಇರಾನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹಸನ್ ರೂಹಾನಿ ಅವರನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 2024ರಲ್ಲಿ ತಜ್ಞರ ಸಭೆಗೆ ಚುನಾವಣೆಯಿಂದ ನಿಷೇಧಿಸಿತು. ಈ ಮೊದಲು ಅವರ ಆಡಳಿತವು 2015 ರ ಪರಮಾಣು ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.
ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲಿನ ಕುತಂತ್ರಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಾರದೇ ಇರುವುದರಿಂದ, ಯಾರು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿಂದೆ, ಖಮೇನಿಯವರ ಶಿಷ್ಯ, ಕಟ್ಟಾವಾದಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ರೈಸಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ 2024ರ ಮೇನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ದುರಂತದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು.
ಇದರಿಂದಾಗಿ ಖಮೇನಿಯವರ ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ 56 ವರ್ಷದ ಶಿಯಾ ಧರ್ಮಗುರು ಮೊಜ್ತಾಬಾ ಅವರನ್ನು ಸಂಭಾವ್ಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಸರ್ಕಾರಿ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿಲ್ಲ. ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನಾಯಕನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತಂದೆಯಿಂದ ಮಗನಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುವುದು ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯತೆಯ ಕೋಪವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಬಹುದು. ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿರೋಧಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.
1979 ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಬೆಂಬಲಿತ ಶಾ ಮೊಹಮದ್ ರೆಜಾ ಪಹ್ಲವಿ ಅವರ ಸರ್ಕಾರದ ಪತನದ ನಂತರ ಹೊಸ, ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಜವಂಶ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ವಾತಾವರಣ ಪೂರಕವಾಗಬಹುದು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಸುಪ್ರೀಂ ಲೀಡರ್ ಖಮೇನಿ ಸ್ವತಃ ತಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.
ಕಳೆದ ಜೂನ್ನಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೇಲ್ನೊಂದಿಗಿನ 12 ದಿನಗಳ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಖಮೇನಿ ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಅವರು ತಮ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಮೂವರು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸೌ ವರದಿ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಘೋಲಮ್-ಹೊಸೇನ್ ಮೊಹ್ಸೇನಿ-ಎಜೆಯಿ, ಅಯತೊಲ್ಲಾ ಖಮೇನಿ ಅವರ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಅಲಿ ಅಸ್ಗರ್ ಹೆಜಾಜಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣಾವಾದಿ ರಾಜಕೀಯ ಬಣದ ಮಧ್ಯಮ ಧರ್ಮಗುರು ಮತ್ತು ಅಯತೊಲ್ಲಾ ಖಮೇನಿ ಅವರ ಮೊಮಗ ಹಸನ್ ಖಮೇನಿ ಎನ್ನಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮೂವರೂ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿದಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ.
1979ರ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ದೇಶದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನಾಯಕನ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಮನ್ವಂತರವಾಗಿದೆ. 1989 ರಲ್ಲಿ, ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅಯತೊಲ್ಲಾ ರುಹೊಲ್ಲಾ ಖೊಮೇನಿ 86ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ಇರಾಕ್ನೊಂದಿಗಿನ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಯುದ್ಧದ ಮೂಲಕ ಇರಾನ್ ಅನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು.
ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನಾಯಕ ಇರಾನ್ನ ಸಂಕೀರ್ಣ ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೆ ಶಿಯಾ ದೇವಪ್ರಭುತ್ವದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕೃತ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ದೇಶದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಬಲ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಗಾರ್ಡ್ನ ಕಮಾಂಡರ್ ಇನ್ ಚೀಫ್ ಆಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. 2019ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್್ಸ ಗಾರ್ಡ್ನ ಕಮಾಂಡರ್ ಇನ್ ಚೀಫ್ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಸಂಘಟನೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತ್ತು. ಯುಎಸ್ ಮತ್ತು ಇಸ್ರೇಲ್ ಅನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾದ ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಉಗ್ರಗಾಮಿ ಗುಂಪುಗಳು ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.