ನವದೆಹಲಿ, ನ.5- ಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ ಮುಂದೆ ಹಾಜರುಪಡಿಸುವ ಸಂವಿಧಾನಬದ್ಧ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಗಡುವನ್ನು ಪೊಲೀಸರು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಬಂಧನ ದಾಖಲಿಸಿದ ಸಮಯದಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಬೇಕು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.
ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಉಜ್ಜಲ್‌ ಭುಯಾನ್‌ ಮತ್ತು ಅತುಲ್‌ ಎಸ್‌. ಚಂದುರ್ಕರ್‌ ಅವರ ಪೀಠ, ಸಂವಿಧಾನದ 22(2)ನೇ ವಿಧಿಯಡಿ ‘ಬಂಧನ’ ಮತ್ತು ‘ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆಯುವಿಕೆ’ ನಡುವೆ ಕೃತಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಔಪಚಾರಿಕ ಬಂಧನಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿಟ್ಟಿದ್ದ ಅವಧಿಯನ್ನು 24 ಗಂಟೆಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಿಂದ ಹೊರಗಿಡುವುದು ಸಂವಿಧಾನದ ಆಶಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ.
ಸಂವಿಧಾನದ 22(2)ನೇ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಂಧನದ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ 24 ಗಂಟೆಗಳೊಳಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ ಮುಂದೆ ಹಾಜರುಪಡಿಸಬೇಕು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಧನಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ನಡೆಸಿದ ವಿಚಾರಣೆ, ತನಿಖೆ, ಶೋಧ ಅಥವಾ ಜಪ್ತಿಗಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿಟ್ಟ ಸಮಯವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ ತಿಳಿಸಿದೆ.
ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ವಿನಾಯಿತಿ
24 ಗಂಟೆಗಳ ಗಡುವಿನಿಂದ ಬಂಧನದ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಸಮಂಜಸವಾದ ಸಮಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊರಗಿಡಬಹುದು. ಇದರ ಹೊರತಾಗಿ ಔಪಚಾರಿಕ ಬಂಧನಕ್ಕೂ ಮುನ್ನದ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಅವಧಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಸಮಯವನ್ನು ಗಡುವಿನಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪೀಠ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
ಈ ಹಿಂದೆ ಒಡಿಶಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಆರ್ಯಮಾನ್‌ ಪಟ್ನಾಯಕ್‌ ಪ್ರಕರಣ, ಮದ್ರಾಸ್‌ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಕಣ್ಣನ್‌ ಪ್ರಕರಣ ಹಾಗೂ ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಅರುಣ್‌ ಕೆ. ಥಾಮಸ್‌ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕ ಬಂಧನಕ್ಕೂ ಮುನ್ನದ ವಶಾವಧಿಯನ್ನು 24 ಗಂಟೆಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ ಇದೀಗ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದೆ.
ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ ಮುಂದೆ ಹಾಜರುಪಡಿಸದೆ, ಅನುಮತಿಸಲಾದ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿಟ್ಟಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದರೆ ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ ಹೇಳಿದೆ.
ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, 24 ಗಂಟೆಗಳ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮಿತಿಯೊಳಗಿದ್ದರೂ ಬಂಧನವು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸಮಂಜಸವಾದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಮೀರದಂತೆ ಬಂಧಿಸುವ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಬಂಧನದ ನೈಜ ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ಸಮಯವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದು ಹಾಗೂ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಗಡುವು ಪಾಲನೆಯಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ಗಳ ಕರ್ತವ್ಯ ಎಂದು ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಬಂಧನದ ಅವಧಿ ಪ್ರಕರಣದ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ಗಳು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಬಂಧನದ ಅವಧಿ ಅತಿಯಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದರೆ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಬಂಧನಕ್ಕೆ (ರಿಮ್ಯಾಂಡ್‌) ಒಪ್ಪದೇ ಇರಬಹುದು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
ಈ ತೀರ್ಪು ಪೊಲೀಸರು ಔಪಚಾರಿಕ ಬಂಧನ ದಾಖಲಿಸುವ ಮೊದಲು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಮಗಳ ಮೇಲೆ ಮಹತ್ವದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತಂದಿದ್ದು, ಬಂಧಿತರ ಸಂವಿಧಾನಬದ್ಧ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ.