ಮುಂಬೈ/ಪಣಜಿ, ಅ.8: ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹಿರಿಯ ನಟ, ನಿರ್ದೇಶಕ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಮಾಪಕ ನಾನಾ ಪಾಟೇಕರ್ ಅವರು ಗುರುವಾರ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಗೋವಾದ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ನಿಧನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ 75 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ಗೋವಾದ ಡೋನಾ ಪೌಲಾದಲ್ಲಿರುವ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಅಸ್ವಸ್ಥರಾಗಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಅವರನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗಿತ್ತು. ವೈದ್ಯರು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿದರೂ ಅವರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.ನಾನಾ ಪಾಟೇಕರ್ ಅವರ ನಿಧನದ ಸುದ್ದಿ ಹೊರಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹಿಂದಿ ಹಾಗೂ ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರರಂಗ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶೋಕದ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು, ಚಿತ್ರರಂಗದ ಗಣ್ಯರು ಹಾಗೂ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂತಾಪ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ರಂಗಭೂಮಿಯಿಂದ ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆಗೆ
ವಿಶ್ವನಾಥ ಪಾಟೇಕರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಜನಿಸಿದ ನಾನಾ ಪಾಟೇಕರ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುರುದ್-ಜಂಜೀರಾ ಮೂಲದವರು. ಕಲೆ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿಯ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಕಲಾ ಪಯಣ ಆರಂಭಿಸಿದ ಅವರು, ನಂತರ ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಮರಾಠಿ ಸಿನಿಮಾಗಳತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿದರು. 1978ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ‘ಗಮನ’ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಸಿನಿಮಾರಂಗ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಅವರು, ಕ್ರಮೇಣ ತಮ್ಮ ವಿಭಿನ್ನ ಧ್ವನಿ, ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿನ ತೀವ್ರತೆ, ಸಂಭಾಷಣೆ ಹೇಳುವ ಶೈಲಿ ಹಾಗೂ ಪಾತ್ರದೊಳಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಲೀನವಾಗುವ ಅಭಿನಯದಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಗಮನ ಸೆಳೆದರು.
1980ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ನಾನಾ ಪಾಟೇಕರ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ‘ಸಲಾಂ ಬಾಂಬೆ!’ ಮೂಲಕ ಅವರ ಅಭಿನಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ನಂತರ 1989ರ ‘ಪರಿಂಡಾ’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಪರಾಧ ಜಗತ್ತಿನ ಪಾತ್ರ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು ನೀಡಿತು. ಈ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆಯಿತು.
‘ಕ್ರಾಂತಿವೀರ’ದಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಮನ್ನಣೆ
ನಾನಾ ಪಾಟೇಕರ್ ಅವರ ಅಭಿನಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಚಿತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ‘ಅಂಕುಶ್’, ‘ಪರಿಂಡಾ’, ‘ಪ್ರಹಾರ್’, ‘ತಿರಂಗಾ’, ‘ಕ್ರಾಂತಿವೀರ’, ‘ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿ’, ‘ಖಾಮೋಶಿ: ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್’, ‘ಶಕ್ತಿ: ದಿ ಪವರ್’, ‘ಅಬ್ ತಕ್ ಛಪ್ಪನ್’, ‘ಅಪಹರಣ’, ‘ರಾಜ್‌ನೀತಿ’ ಮುಂತಾದವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.1994ರ ‘ಕ್ರಾಂತಿವೀರ’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರ ನಾನಾ ಪಾಟೇಕರ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಮತ್ತೊಂದು ಶಿಖರ. ಈ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.
‘ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿ’ ಚಿತ್ರದ ಅಭಿನಯಕ್ಕೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಮೂರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಗೌರವ ಲಭಿಸಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ದಾಖಲೆ.ಖಳನಾಯಕನಿಂದ ಹಾಸ್ಯಪಾತ್ರದವರೆಗೆ ನಾನಾ ಪಾಟೇಕರ್ ಅವರನ್ನು ಕೇವಲ ಗಂಭೀರ ಪಾತ್ರಗಳ ನಟ ಎಂದು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ‘ಅಂಗಾರ್’ ಮತ್ತು ‘ಅಪಹರಣ’ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಖಳನಾಯಕನ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಅವರು, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ‘ವೆಲ್‌ಕಮ್’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಉದಯ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕ ಹಾಸ್ಯಭರಿತ ಅಭಿನಯದಲ್ಲೂ ತಮ್ಮದೇ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದರು.
‘ವೆಲ್‌ಕಮ್’ ಮತ್ತು ‘ವೆಲ್‌ಕಮ್ ಬ್ಯಾಕ್’ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅವರ ಹಾಸ್ಯಪೂರ್ಣ ಅಭಿನಯವು ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೂ ಅವರನ್ನು ಹತ್ತಿರವಾಗಿಸಿತು. ಇದೇ ವೇಳೆ ‘ರಾಜ್‌ನೀತಿ’, ‘ದಿ ಅಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಆಫ್ 26/11’, ‘ಕಾಲಾ’ ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ ತಮ್ಮ ಅಭಿನಯದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.
ಮರಾಠಿ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ‘ನಟಸಮ್ರಾಟ್’
2016ರ ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರ ‘ನಟಸಮ್ರಾಟ್’ ನಾನಾ ಪಾಟೇಕರ್ ಅವರ ಅಭಿನಯ ಬದುಕಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಾಯ. ನಿವೃತ್ತ ರಂಗನಟನಾಗಿ ಅವರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ವ್ಯಾಪಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಈ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಮರಾಠಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೂ ಲಭಿಸಿತು.
ನಟನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ನಿರ್ದೇಶಕ-ನಿರ್ಮಾಪಕರೂ ಹೌದು
ನಾನಾ ಪಾಟೇಕರ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆ ನಟನೆಯಲ್ಲೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ‘ಪ್ರಹಾರ್: ದಿ ಫೈನಲ್ ಅಟ್ಯಾಕ್’ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದೇಶನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೂ ಕಾಲಿಟ್ಟ ಅವರು, ಕಥೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು
ನಟನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ನಿರ್ದೇಶಕ-ನಿರ್ಮಾಪಕರೂ ಹೌದು
ನಾನಾ ಪಾಟೇಕರ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆ ನಟನೆಯಲ್ಲೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ‘ಪ್ರಹಾರ್: ದಿ ಫೈನಲ್ ಅಟ್ಯಾಕ್’ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದೇಶನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೂ ಕಾಲಿಟ್ಟ ಅವರು, ಕಥೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು. ಮುಂದೆ ‘ನಟಸಮ್ರಾಟ್’, ‘ಆಪ್ಲಾ ಮಾನುಸ್’ ಮುಂತಾದ ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಚಿತ್ರರಂಗದ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಟನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿಯೂ ಹಲವು ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಗಳಿವೆ.
ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಗೌರವ
ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ 2013ರಲ್ಲಿ ನಾನಾ ಪಾಟೇಕರ್ ಅವರಿಗೆ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಘೋಷಿಸಿತ್ತು. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಪದ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅಧಿಸೂಚನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಸರು ಕಲೆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ
ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ,
ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಗೌರವಗಳು ಅವರ ಕಲಾ ಪಯಣಕ್ಕೆ ಸಂದಿವೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ವಿಭಿನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಿದ ನಟ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯೇ ನಾನಾ ಪಾಟೇಕರ್ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಗುರುತಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿದೆ.
ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆಯಾಚೆಯ ಮಾನವೀಯ ಮುಖ
ಸಿನಿಮಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ನಾನಾ ಪಾಟೇಕರ್ ಅವರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬದುಕು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು. ರೈತರು ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ನೆರವಿಗಾಗಿ ಅವರು ‘ನಾಮ್ ಫೌಂಡೇಶನ್’ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಈ ಮೂಲಕ ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ಗಳಿಸಿದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಸಮಾಜಮುಖಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೂ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು
ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಪಯಣಕ್ಕೆ ತೆರೆ
1978ರಲ್ಲಿ ‘ಗಮನ’ ಮೂಲಕ ಆರಂಭವಾದ ಪಯಣವು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಗಂಭೀರ ಪಾತ್ರ, ಖಳನಾಯಕ, ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ, ರಾಜಕಾರಣಿ, ರಂಗನಟ, ಹಾಸ್ಯಪಾತ್ರ—ಯಾವ ಪಾತ್ರವನ್ನೇ ನೀಡಿದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ದೇಹಭಾಷೆ, ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದವರು ನಾನಾ ಪಾಟೇಕರ್. ಅವರ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲೂ ಅಭಿನಯ ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು. 2025ರಲ್ಲಿ ‘ಹೌಸ್‌ಫುಲ್ 5’ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಅವರು, 2026ರಲ್ಲಿಯೂ ‘ಒ’ ರೋಮಿಯೋ’ ಮತ್ತು ‘ಸುಬೇದಾರ್’ ಮುಂತಾದ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು.
ನಾನಾ ಪಾಟೇಕರ್ ಅವರ ಅಗಲಿಕೆಯಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗ ಕೇವಲ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟನನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ನಟನೆಯ ಹಲವು ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟ ಬಹುಮುಖ ಕಲಾವಿದನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ರಂಗಭೂಮಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಹಿಂದಿ, ಮರಾಠಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದ ಅವರ ಕಲಾ ಪಯಣ, ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೂ ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿದೆ.
