ಬೆಂಗಳೂರು- ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಗ್ರಹ, ಮರುಬಳಕೆ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಮೂಲಕ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ (ಎನ್‌ಪಿಎಸ್), ಕೋರಮಂಗಲದ 12ನೇ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ಧಿತಿ ಎಂ. ರೆಡ್ಡಿ, ತಮ್ಮ ‘ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮಿಂಚು’ ಉಪಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಜಯನಗರ 4ನೇ ಬ್ಲಾಕ್ ನ ಮಹೇಂದ್ರ ರೆಡ್ಡಿ ಹಾಗೂ ಸುನೀತಾ ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿರುವ ಧಿತಿ ಎಂ. ರೆಡ್ಡಿ, ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಕಸವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸದೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಪರಿಸರ ಜಾಗೃತಿ, ಸಮುದಾಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನ ಯುವಜನತೆಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಇಂದಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು, ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳು, ಚಾರ್ಜರ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಉಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವುಗಳ ಬಳಕೆಯ ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯವೂ (ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ) ಗಂಭೀರ ಪರಿಸರ ಸವಾಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ.ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅದರಿಂದ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗುವಂತಹ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಧಿತಿ ಮುಂದಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ಜಾಗೃತಿ ಅಭಿಯಾನ
ಧಿತಿ ಆರಂಭಿಸಿರುವ ‘ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮಿಂಚು’ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕುರಿತು ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು, ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಅಭಿಯಾನಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸಮುದಾಯದ ಒಳಿತಿಗೆ ಬಳಸುವುದು ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.
ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಧಿತಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಎಸೆಯುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ಪರಿಸರ ಅಪಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಮರುಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಮರುಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಬಳಕೆಯ ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಸದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇಂತಹ ತ್ಯಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಸೀಸ, ಪಾದರಸ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಅಪಾಯಕಾರಿ ವಸ್ತುಗಳು ಅಸಮರ್ಪಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುವ ಅಪಾಯವಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಅಧಿಕೃತ ಮರುಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುವುದು ಇಂದಿನ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಶುದ್ಧ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು
ಧಿತಿಯ ಯೋಜನೆಯ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ, ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಅಭಿಯಾನದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಆದಾಯದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಶೋಧನೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಬಳಸಿರುವುದು. ಇದರಿಂದ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಮಕ್ಕಳ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯಲಾಗಿದೆ.ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದರಿಂದ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಆಗುವ ಹಾನಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅದರಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸಮಾಜದ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಪ್ರಯತ್ನ ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
“ಜನರು ತಮ್ಮ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದಷ್ಟೇ ನನ್ನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾವು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ನಾವು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಬಯಸಿದ್ದೆ” ಎಂಬುದು ಧಿತಿಯ ಆಶಯವಾಗಿದೆ.
ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳಿಂದ ಪೋರ್ಟಬಲ್ ಇನ್ಕ್ಯುಬೇಟರ್
ಪರಿಸರ ಜಾಗೃತಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಧಿತಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ನೆರವಾಗುವ ಉದ್ದೇಶದ ಪೋರ್ಟಬಲ್ ಇನ್ಕ್ಯುಬೇಟರ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇನ್‌ಕ್ಯುಬೇಟರ್‌ಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಬಳಸುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ. ಇಂತಹ ಸಾಧನದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ, ಮರುಬಳಕೆಯ ಮೂಲಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಇಂತಹ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಧನಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳು, ತಾಪಮಾನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತಾ ನಿಯಮಗಳಡಿ ನಡೆಸುವುದು ಅಗತ್ಯ.
ಬೆಂಗಳೂರಿನಂತಹ ನಗರಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಬಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನ
ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ಬೆಂಗಳೂರು, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಉಪಕರಣಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ತ್ವರಿತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ನೀಡಬೇಕಾದ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಹೊಸ ಉಪಕರಣಗಳ ಖರೀದಿ, ಹಳೆಯ ಸಾಧನಗಳ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ವಿಲೇವಾರಿಯ ಕುರಿತು ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಸ್ತರಿತ ಉತ್ಪಾದಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಉತ್ಪಾದಕರು, ಮರುಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರು ಎಲ್ಲರೂ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಶಾಲಾ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಇಂತಹ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದರಿಂದ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಬಹುದು.
ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಧಿತಿಯ ಪ್ರಯತ್ನವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕೇವಲ ಪರಿಸರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಯರೂಪದ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ತ್ಯಾಜ್ಯವಲ್ಲ, ಹೊಸ ಅವಕಾಶ
‘ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮಿಂಚು’ ಮೂಲಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಅಭಿಯಾನಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದು ಧಿತಿಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಾವು ಬಳಸುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಾಧನಗಳ ಅಂತಿಮ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಬೇಕು, ಅವುಗಳನ್ನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯವಾದಲ್ಲಿ ಮರುಬಳಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಅವರು ಸಾರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
“ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯವೆಂದರೆ ನಾವು ತೊಡೆದುಹಾಕಬೇಕಾದ ವಸ್ತು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಅದು ಶಿಕ್ಷಣ, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಇರುವ ಅವಕಾಶ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ವಿಲೇವಾರಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿತಾಗ, ಅವರು ಪರಿಹಾರದ ಭಾಗವಾಗಬಹುದು” ಎಂಬುದು ಧಿತಿಯ ನಿಲುವಾಗಿದೆ.
ಎನ್‌ಪಿಎಸ್ ಕೋರಮಂಗಲದ ಈ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯ ಪ್ರಯತ್ನವು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಸೆಯುವ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಉಪಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಾಲೆಗಳು ಕೈಜೋಡಿಸಿದರೆ, ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಅಭಿಯಾನವಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಇಂದು ತ್ಯಾಜ್ಯವೆಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ವಸ್ತುವೇ ನಾಳೆ ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮೂಲವಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಸಂದೇಶದೊಂದಿಗೆ, ಧಿತಿ ಎಂ. ರೆಡ್ಡಿ ಅವರ ‘ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮಿಂಚು’ ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಯುವಜನರ ಸೃಜನಶೀಲತೆಗೆ ಹೊಸ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತಿದೆ.
